Waarom de #sleepwet geen goed idee is

Op 21 maart 2018 wordt er een raadgevend referendum gehouden over de sleepwet. Dat referendum werd afgedwongen door ruim 400.000 betrokken burgers die grote zorgen hebben bij de nieuwe wet, die opsporingsdiensten buitengewoon veel bevoegdheden geeft. Die zorgen zijn terecht, want de sleepwet roept enorm veel discussie op. Welke zorgen zijn er?

De grootste zorg is wel dat verontruste burgers zich niet gehoord voelen door de politiek. Zo gaf Buma (CDA) al aan de uitslag van het referendum hoe dan ook naast zich neer te leggen, met als reden dat het referendum een instrument is waar we vanaf willen. Maar ja, als we vandaag besluiten dat je vanaf volgend jaar 150 kilometer per uur op de snelweg mag rijden, dan krijg je vandaag toch echt een boete als je met 150 km/u op de snelweg wordt geflitst. Buma is slechts democratisch als het hem uitkomt.

 

Buma: “Kabinet zal ‘Nee’ bij referendum over de sleepwet negeren.”

 

In plaats van een inhoudelijk debat te voeren, veegt Buma de discussie liever van tafel. PvdA, VVD en D66 denken er niet anders over. Segers (CU) deed er nog een schepje bovenop: hij gaf tegenstanders van de wet alvast de schuld van een eventuele toekomstige aanslag.

 

 

De arrogante houding van voorstanders van de sleepwet vergroot de kloof tussen de bezorgde burger en de politiek. Toezicht gaat ten koste van privacy. Andersom ook. Altijd. Juist daarom is het van belang om een levendig maatschappelijk debat over dit onderwerp in stand te houden.

 

Ook onschuldige burgers kunnen doelgericht worden gehackt

 

Wat schrikt burgers zo af?

Met invoering van de sleepwet slaat de balans ver door naar toezicht, ten koste van privacy. Zo wordt het mogelijk om een ‘sleepnet’ uit te werpen, waarbij alle communicatie uit bijvoorbeeld een gehele woonwijk wordt onderschept. Ook onschuldige burgers kunnen doelgericht worden gehackt, met de bedoeling van de AIVD om dichter bij hun ‘target’ te komen. Onderschepte gegevens, ook die van onschuldige burgers, kunnen tot drie jaar worden bewaard en zonder verdere analyse aan buitenlandse geheime diensten worden overhandigd. DNA gegevens van eveneens  onschuldige burgers kunnen in een geheime database worden opgenomen.

 

Medisch beroepsgeheim

De mogelijke impact van zo’n wet is groot. Neem als voorbeeld een bezoekje aan je huisarts. Uiteraard zou je verbaasd opkijken als er naast je huisarts plotseling een overheidsfunctionaris zit, die meekijkt met alles wat je met je huisarts deelt. Met de nieuwe wet garandeert echter niemand dat het beroepsgeheim van jouw huisarts niet geschonden wordt.

 

Bronbescherming

Binnen onze democratie is bronbescherming een hoog goed. Met de sleepwet komt deze onder druk. Onderschepte gegevens kunnen naar een journalistieke bron worden herleid. Die kans lijkt wellicht klein maar zoals eerder gemeld mogen onderschepte gegevens drie jaar worden bewaard en zonder verdere analyse met ‘bevriende’ geheime diensten worden gedeeld. Hier wordt de kat op het spek gebonden omdat geheime diensten juist vaak enorm geïnteresseerd zijn in journalistieke bronnen.

 

Toezicht

Een vergaande wet als deze vereist degelijk toezicht. We moet zeker weten dat de wet niet wordt misbruikt. Weliswaar is er een toetsingscommissie in het leven geroepen, die zal toezien als de sleepwet wordt uitgevoerd, maar burgers vragen zich af hoe onafhankelijk deze club is en waarom niet een onafhankelijke rechter moet worden geraadpleegd.

Overheid en ICT is een miserabele combinatie gebleken. Meest schrijnend voorbeeld is wel de tapcomputer van het komisch duo ‘Fred en Ivo’ die het heel toevallig zogenaamd even niet deed bij het aftappen van de van corruptie verdachte politicus Jos van Rey, op het moment dat staatssecretaris Fred Teeven met hem moest bellen. De voorbeelden zijn legio. Op de AIVD is enorm bezuinigd, er zijn veel mensen vertrokken en dat komt toepassing en naleving van regels en wetten niet ten goede. Op de zoveelste overheidsfaal met ICT onder de nieuwe wetgeving zit niemand te wachten.

 

‘Scope creep’

Het gevaar van scope creep ligt altijd op de loer. Voorbeeld: de belastingdienst was enorm geïnteresseerd in de database van parkeergarages. Op die manier konden ze immers controleren of leaserijders wel eerlijk waren over privégebruik van hun leaseauto. Maar voor dat doel was de database van de parkeergarages niet in het leven geroepen. Dit geeft aan wat er kan gebeuren. Op een dag kunnen de over jou verzamelde gegevens ineens heel interessant zijn voor een additionele partij.

 

Gericht zoeken

Het kan ook anders. Van ongericht zoeken naar doelgericht zoeken. De huidige wet is uit 2002 en en gaat over communicatie via de ether. Vandaag gaat alles over de kabel dus die wet moet worden vernieuwd. Daar zullen ook tegenstanders van de sleepwet het mee eens zijn. Er zijn genoeg mogelijkheden om gericht te zoeken in plaats van het alleen maar groter maken van de hooiberg waar de speld moet worden gevonden.

 

Debat

Bezorgde burgers moet je serieus nemen, niet monddood maken. Bangmakerij is verkeerd. De huidige wet is aan vernieuwing toe, eens. Maar wel op een manier waarbij de balans tussen privacy en toezicht gewaarborgd blijft. Een open, eerlijk en transparant debat is hard nodig om deze balans te garanderen. Overheden een ‘carte blanche’ geven om massaal data binnen te slurpen is niet de oplossing.